Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

Có thể nói Bát Tràng là một trong những làng gốm cổ xưa và lâu đời nhất của Việt Nam. Khi nói đến các sản phẩm gốm sứ thì không ai không biết đến thương hiệu gốm sứ Bát Tràng đúng không ạ? Sự nổi tiếng và trường tồn hàng ngàn năm như vậy nhưng đã ai biết đến quy trình sản xuất gốm bát tràng chưa?

Như chúng ta đã biết các sản phẩm gốm sứ của Bát Tràng đều từ bàn tay khéo léo của người nghệ nhân. Không qua máy móc thiết bị hiện đại nào mà dựa trên yếu tố cha truyền con nối từ đời này qua đời khác. Mỗi gia đoạn, các sản phẩm đều nâng lên một tầm cao mới cả về chất lượng và tính thẩm mỹ cho phù hợp với nhu cầu cuộc sống hiện đại. Vì lẽ đó mà cách làm gốm Bát Tràng vẫn luôn là một ẩn số khiến các du khách tò mò.

Bài viết dưới đây gomsuhoanggia.com sẽ giúp các bạn tìm hiểu rõ quy trình làm gốm Bát Tràng. Mời các bạn cùng theo dõi bài viết nhé!

=>> Bấm xem phóng sự quy trình sản xuất gốm Bát Tràng

Quy trình sản xuất gốm sứ Bát Tràng như thế nào?

Quy trình sản xuất của Gốm Bát Tràng vẫn còn nhiều công đoạn thủ công. Do vậy gốm Bát Tràng có sự khác biệt so với các loại gốm được sản xuất trong nhà xưởng lớn, đầu tư nhiều máy móc hiện đại. Sự khác biệt này có những hạn chế nhưng cũng có nhiều ưu điểm mà gốm công nghiệp sẽ không thể hiện được, đó là cái hồn trong từng sản phẩm.  Hãy cùng theo dõi cách làm gốm Bát Tràng ở ngay dưới đây nhé!

A. Tạo hình sản phẩm

1. Chọn đất

Điều quan trọng đầu tiên để hình thành nên đặc trưng lò gốm là nguồn đất sét làm gốm Bát Tràng. Những trung tâm sản xuất gốm thời cổ thường là sản xuất trên cơ sở khai thác nguồn đất tại chỗ. Làng gốm Bát Tràng cũng vậy, sở dĩ dân làng Bồ Bát chọn khu vực làng Bát Tràng hiện nay làm đất định cư phát triển nghề gốm vì trước hết họ đã phát hiện ra mỏ đất sét trắng ở đây. Đến thế kỉ 18, nguồn đất sét trắng tại chỗ đã cạn kiệt nên người dân Bát Tràng buộc phải đi tìm nguồn đất mới. Không giống như tổ tiên, dân Bát Tràng vẫn định cư lại ở các vị trí giao thông thuận lợi và thông qua dòng sông bến cảng, dùng thuyền toả ra các nơi khai thác các nguồn đất mới. Từ Bát Tràng ngược sông Hồng lên vùng Sơn Tây, Phúc Yên, rẽ qua sông Đuống, xuôi dòng Kinh Thầy đến Đông Triều, khai thác đất sét trắng ở Hồ Lao, Trúc Thôn.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

2. Xử lí, pha chế đất làm gốm Bát Tràng

Trong đất nguyên liệu làm nên gốm Bát Tràng thường có lẫn tạp chất, ngoài ra tuỳ theo yêu cầu của từng loại gốm khác nhau mà có thể có những cách pha chế đất khác nhau để tạo ra sản phẩm phù hợp. Ở Bát Tràng, phương pháp xử lí đất truyền thống là xử lí thông qua ngâm nước trong hệ thống bể chứa, gồm 4 bể ở độ cao khác nhau.

– Bể thứ nhất ở vị trí cao hơn cả là “bể đánh” dùng để ngâm đất sét thô và nước (thời gian ngâm khoảng 3-4 tháng). Đất sét dưới tác động của nước sẽ bị phá vỡ kết cấu hạt nguyên thuỷ của nó và bắt đầu quá trình phân rã (dân gian gọi là ngâm lâu để cho đất nát ra). Khi đất đã “chín” (cách gọi dân gian), đánh đất thật đều, thật tơi để các hạt đất thực sự hoà tan trong nước tạo thành một hỗn hợp lỏng. Sau đó tháo hỗn hợp lỏng này xuống bể thứ hai gọi là “bể lắng” hay “bể lọc”. Tại đây đất sét bắt đầu lắng xuống, một số tạp chất (nhất là các chất hữu cơ) nổi lên, tiến hành loại bỏ chúng.
G-m_5

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

– Tiếp theo sau, múc hồ loãng từ bể lắng sang bể thứ ba gọi là “bể phơi”, người Bát Tràng thường phơi đất ở đây khoảng 3 ngày, sau đó chuyển đất sang bể thứ tư là “bể ủ”. Tại bể ủ, ôxyt sắt (Fe2O3) và các tạp chất khác bị khử bằng phương pháp lên men (tức là quá trình vi sinh vật hoá khử các chất có hại trong đất). Thời gian ủ càng lâu càng tốt.

– Nhìn chung, khâu xử lí đất của người thợ gốm Bát Tràng thường thông qua nhiều công đoạn phức tạp. Trong quá trình xử lí, tuỳ theo từng loại đồ gốm mà người ta có thể pha thêm cao lanh ở mức độ nhiều ít khác nhau.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

3. Tạo dáng cho sản phẩm

– Phương pháp tạo dáng cổ truyền của người làng gốm Bát Tràng là làm bằng tay trên bàn xoay. Trong khâu tạo dáng, người thợ gốm Bát Tràng sử dụng phổ biến lối “vuốt tay, be chạch” trên bàn xoay, trước đây công việc này thường vẫn do phụ nữ đảm nhiệm

– Thợ ngồi trên một cái ghế cao hơn mặt bàn rồi dùng chân quay bàn xoay và tay vuốt đất tạo dáng sản phẩm. Đất trước khi đưa vào bàn xoay được vò cho thật nhuyễn, cuốn thành thoi rồi ném (“bắt nẩy”) để thu ngắn lại. Sau đó người ta đặt vào mà giữa bàn xoay, vỗ cho đất dính chặt rồi lai nén và kéo cho đất nhuyễn dẻo mới “đánh cử” đất và “ra hương” chủ yếu bằng hai ngón tay bên phải.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

– Sau quá trình kéo đất bằng tay và bằng sành tới mức cần thiết người thợ gốm Bát Tràng sẽ dùng sành dan để định hình sản phẩm. Sản phẩm “xén lợi” và “bắt lợi” xong thì được cắt chân đưa ra đặt vào “bửng”. Việc phụ nữ sử dụng bàn xoay vuốt tạo dáng ban đầu của sản phẩm là công việc bình thường phổ biến ở mỗi lò gốm cổ Việt Nam (không chỉ riêng làng gốm Bát Tràng) nhưng lại rất xa lạ với một số người thợ gốm phương Tây.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

– Tuy thế, kĩ thuật này đã mất dần và hiện nay không còn mấy người thợ gốm Bát Tràng còn có thể làm được công việc này nữa. “Be chạch” cũng là một hình thức vuốt sản phẩm trên bàn xoay nhẹ đà và chủ yếu do thợ đàn ông đảm nhiệm.
Người thợ “đắp nặn” gốm Bát Tràng là người thợ có trình độ kỹ thuật và mỹ thuật cao. Có khi họ đắp nặn một sản phẩm gốm hoàn chỉnh, nhưng cũng có khi họ đắp nặn từng bộ phận riêng rẽ của một sản phẩm và sau đó tiến hành chắp ghép lại. Hiện nay theo yêu cầu sản xuất gốm công nghiệp hay mĩ nghệ, nghệ nhân gốm Bát Tràng có thể đắp nặn một sản phẩm mẫu để đổ khuôn thạch cao phục vụ cho việc sản xuất hàng loạt.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

– Việc tạo hình sản phẩm gốm Bát Tràng theo khuôn in (khuôn thạch cao hay khuôn gỗ) được tiến hành như sau: đặt khuôn giữa bàn xoay, ghim chặt lại, láng lòng khuôn rồi ném mạnh đất in sản phẩm giữa lòng khuôn cho bám chắc chân, vét đất lên lợi vành, quay bàn xoay và kéo cán tới mức cần thiết đề tạo sản phẩm. Ngày nay người làng gốm Bát Tràng sử dụng phổ biến kĩ thuật “đúc” hiện vật. Muốn có hiện vật gốm theo kĩ thuật đúc trước hết phải chế tạo khuôn bằng thạch cao.

Khuôn có cấu tạo từ đơn giản đến phức tạp. Loại đơn giản là khuôn hai mang, loại phức tạp thì thường cớ nhiều mang, tuỳ theo hình dáng của sản phẩm định tạo. Cách tạo dáng này trong cùng một lúc có thể tạo ra hàng loạt sản phẩm gốm Bát Tràng giống nhau, rất nhanh và giản tiện. Ngoài ra người ta còn dùng phương pháp đổ rót: đổ “hồ thừa” hay “hồ đầy” để tạo dáng sản phẩm.

B. Phơi sấy và sửa sản phẩm

– Tiến hành phơi sản phẩm mộc sao cho khô, không bị nứt nẻ, không làm thay đổi hình dáng của sản phẩm gốm Bát Tràng. Biện pháp tối ưu mà xưa nay người Bát Tràng vẫn thường sử dụng là hong khô hiện vật trên giá và để nơi thoáng mát. Ngày nay phần nhiều các gia đình sử dụng biện pháp sấy hiện vật trong lò sấy, tăng nhiệt độ từ từ để cho nước bốc hơi dần dần.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

– Sản phẩm mộc đã định hình cần đem “ủ vóc” và sửa lại cho hoàn chỉnh. Người thợ gốm Bát Tràng đặt sản phẩm vào mà trên bàn xoay nhẹ đà rồi vừa xoay bàn xoay vừa đẩy nhẹ vào chân vóc cho cân, dùng dùi vỗ nhẹ vào chân “vóc” cho đất ở chân “vóc” chặt lại và sản phẩm tròn trở lại (gọi là “lùa”).

Người thợ gốm Bát Tràng tiến hành các động tác cắt, gọt chỗ thừa, bồi đắp chỗ khuyết, chắp các bộ phận của sản phẩm (như vòi ấm, quai tách…), khoan lỗ trên các sản phẩm, tỉa lại đường nét hoa văn và thuật nước cho mịn mặt sản phẩm. Những sản phẩm sửa lại mà không dùng bàn xoay thì gọi là “làm hàng bộ”, phải dùng bàn xoay thì gọi là “làm hàng bàn”.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

– Theo yêu cầu trang trí, có thể đắp thêm đất vào một vài vùng nào đó trên sản phẩm rồi cắt tỉa để tạo hình (đắp phù điêu), có khi phải khắc sâu các hoạ tiết trang trí trên mặt sản phẩm…

C. Trang trí và lên men cho sản phẩm

– Kỹ thuật vẽ : Thợ gốm Bát Tràng dùng bút lông vẽ trực tiếp trên nền mộc các hoa văn hoạ tiết. Thợ vẽ gốm phải có tay nghề cao, hoa văn học tiết phải hài hoà với dáng gốm, các trang trí hoạ tiết này đã nâng nghề gốm lên mức nghệ thuật, mỗi cái là một tác phẩm. Thợ gốm Bát Tràng cũng đã dùng rất nhiều hình thức trang trí khác, có hiệu quả nghệ thuật như đánh chỉ, bôi men chảy màu, vẽ men màu…

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

– Chế tạo men : Men tro là men đặc sắc của gốm Bát Tràng, ngoài ra còn có men màu nâu, thành phần loại men này bao gồm men tro cộng thêm 5% đá thối (hỗn hợp ôxít sắt và ôxít mangan lấy ở Phù Lãng, Hà Bắc). Từ thế kỉ 15 thợ gốm Bát Tràng đã từng chế tạo ra loại men lam nổi tiếng. Loại men này được chế từ đá đỏ (có chứa ôxít côban) đá thối (chứa ôxít mangan) nghiền nhỏ rồi trộn với men áo. Men lam phát màu ở nhiệt độ 1250°C. Đầu thế kỉ 17 người Bát Tràng dùng vôi sống, tro trấu và cao lanh chùa Hội (thuộc Bích Nhôi, Kinh Môn, Hải Dương) có màu hồng nhạt điều chế thành một loại men mới là men rạn.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?

– Thợ gốm Bát Tràng thường quen sử dụng cách chế tạo men theo phương pháp ướt bằng cách cho nguyên liệu đã nghiền lọc kĩ trộn đều với nhau rồi khuấy tan trong nước đợi đến khi lắng xuống thì bỏ phần nước trong ở trên và bã đọng ở dưới đáy mà chỉ lấy các “dị” lơ lửng ở giữa, đó chính là lớp men bóng để phủ bên ngoài đồ vật. Trong quá trình chế tạo men người thợ gốm Bát Tràng nhận thấy để cho men dễ chảy hơn thì phải chế biến bột tro nhỏ hơn nhiều so với bột đất, vì thế mà có câu “nhỏ tro to đàn”.

D. Nung sản phẩm

– Loại lò được dùng để nung là lò gas, khoảng từ 3 đến 6 m 3.

– Sản phẩm được xếp thành từng tầng trên các tấm kê chịu nhiệt, đưa vào lò bằng ray trượt.

Quy Trình Sản Xuất Gốm Bát Tràng Như Thế Nào? Bạn Đã Biết Chưa?
– Nung sản phẩm ở 1200 độ c từ 12h đến 1 ngày tùy theo sản phẩm.

– Sau khi nung để nguội tự nhiên, đợi khi nguội ha73n sp rồi mới đưa ra khỏi lò.

– Đây là công đoạn rất quan trọng quyết định chất lượng sản phẩm, đặc biệt là các sp phủ men.

E. Nghiệm thu sản phẩm

– Sản phẩm được đưa ra khỏi lò, kiểm tra chất lượng và phgân loại sản phẩm.

– Quy trình sản xuất trên kéo dài từ 10 đến 15 ngày.

Như vậy thông qua bài viết trên đây chắc chắn các bạn đọc đã hình dung ra cách làm gốm Bát Tràng rồi phải không nào? Rất công phu và tỉ mỷ đúng không ạ? Qua bài viết này chúng ta càng trân trọng hơn những sản phẩm gốm bát tràng – Kết tinh những tinh hoa dân tộc và tâm huyết của người nghệ nhân làng Gốm. Có lẽ đây cũng là lý do mà hiện nay, dầu xã hội phát triển, những sản phẩm thủ công dần được thay thế bằng những máy móc, trang thiết bị hiện đại nhưng các sản phẩm thủ công của làng gốm vẫn mãi trường tồn theo thời gian như: Tượng gốm Bát Tràng, lọ gốm Bát Tràng, tranh gốm Bát Tràng, gạch gốm Bát Tràng…Xin được gửi lời chúc sức khỏe, an vui tới những người nghệ nhân cần mẫn nói riêng và chúc tất cả bạn đọc, Quý khách hàng nói chung vạn sự như ý. Thân ái!

Nếu muốn được tư vấn thêm về gốm Bát Tràng thì vui lòng liên hệ với chúng tôi!

– CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT THƯƠNG MẠI HOÀNG GIA

– Địa chỉ: 88A Đường số 2, Khu phố 9, Phường Trường Thọ, Quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh

– Điện thoại: 0888.792.111 – 0888.793.111

– Website: https://gomsuhoanggia.com

– Chi nhánh Đồng Nai: 142 Nguyễn Ái Quốc, Tân Tiến, Thành phố Biên Hòa, Đồng Nai

Chân thành cảm ơn quý khách hàng đã đồng hành cùng Gốm Sứ Hoàng Gia tạo nên thương hiệu Việt. Chúc tất cả Quý khách hàng vạn sự bình an. Thân ái!

Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách!

0/5 (0 Reviews)

Trả lời